1. Nga këndvështrimi Juaj, si është gjendja e mësimit të gjuhës shqipe në Luginë?
Së pari mund them që mësimi i gjuhës shqipe në Luginë përballet me mjaft vështirësi, nuk është i plotë dhe kjo situatë nuk është as e re, as e panjohur për askë, por është situate brengosëse për të gjithë ata që janë në rrjedhë të ngjarjes.
Kur e them këtë e kam parasysh se në vazhdimësi nxënësve shqiptarë nuk u kushtohet vëmendja e duhur dhe këtë gjë e tregojnë edhe rezultatet e dobëta në mësime. Për këto rezultate kurrsesi nuk janë fajtorë nxënësit, por më shumë mësimdhënësit dhe mpleksjet e rrethanave në të cilat nxënësit e Luginës jetojnë dhe veprojnë në këto tri komuna.
Një gjendje të tillë e kanë treguar edhe rezultatet e Testit ndërkombëtar Pisa që u mbajt dy herë deri më tani në Serbi në vitin 2009 dhe 2012. Në këtë test rezultat të dobët kanë treguar edhe nxënësit e kombeve të tjera, por më të dobëtit kanë qenë nxënësit e Luginës pa fajin e tyre.
Unë me këtë rast do t’i theksoj vetëm disa nga problemet e shumta:
I pari është cilësia e teksteve shkollore.
Nxënësit shqiptarë në Luginë, përveç cilësisë së dobët në mësimdhënie, kanë probleme edhe me libra, pra me tekstet shkollore edhe pse kohëve të fundit u është lejuar që të përdorin abetaren dhe librat e leximit nga Shqipëria, tani atyre përsëri u mungojnë tekstet e tjera shkollore. Librat të cilët përkthehen nga gjuha serbe janë të një cilësie tmerrësisht të dobët, sepse këta libra i përkthejnë njerëz të profesioneve të ndryshme ose edhe njerëz edhe pa ndonjë profesion! Ka mjaft libra të përkthyer, por fatkeqësisht janë me shumë gabime. Me tekstet shkollore bëhen edhe pazarllëqet më të mëdha të mundshme.
Problem i dytë është mungesa e mediave.
Shqiptarët nuk kanë media. Kur është bërë privatizimi i mediave ka mbetur vetëm RTS si medium publik. Udhëheqësit e KKSH nuk treguan kujdesin e duhur, kështu që u shua edhe Radiotelevizioni i Preshevës, ndërsa Radiotelevizioni i Bujanocit u privatizua dhe pronar u bë një serb.
Këshilli kombëtar ka mundur dhe mund të jetë themelues i një mediumi publik dhe këtë të drejtë na e garanton kaptina 23 në Aneksin për bisedat për anëtarësim në BE, ku flitet për jurisprudencën dhe të drejtat themelore të njeriut. Këto të drejta duhet t’i plotësojnë të gjitha shtetet që duan të anëtarësohen në BE.
Problem i tretë është mosnjohja në Serbi e diplomave të studentëve që i kanë mbaruar studimet në Kosovë. Nuk di që ndokush nga udhëheqësit e mëparshëm të ketë bërë ndonjë problem të madh për këtë, duke kërkuar në Ministrinë e Arsimit të Serbisë, ose që ka kërkuar të ndërmjetësojë ndokush nga BE ose ta alarmojë opinionin e vendit por edhe të huaj për këtë problem kaq të madh të të rinjve të Luginës.
Kur bisedoj me njerëzit e zakonshëm, por të mirëinformuar, ata më thonë që nostrifikimi i diplomave nuk u përgjigjet udhëheqësve të deritanishëm të këshillit, sepse në postet kryesore kanë emëruar njerëz pa kualifikime përkatëse dhe kur njerëzit me diploma adekuate d.m.th., që i kanë mbaruar studimet në Prishtinë, u drejtohen udhëheqësve, ata u thonë që nuk i plotësojnë kushtet, sepse nuk i kanë diplomat e nostrifikuara dhe i udhëzojnë që të shkojnë dhe t’i nostrifikojnë diplomat, sepse dihet, që pa nostrifikim, nuk mund të lidhin marrëdhënie pune.
Problemi i katërt është që KKSH jo vetëm që nuk është kujdesur si duhet për shqiptarët e Luginës por nuk ka treguar kurrfarë interesimi as për shqiptarët që jetojnë në Beograd, Novi Sad dhe qytete të tjera në Serbi. Kur u formua Këshilli i parë i Shqiptarëve kryetari i tij pati deklaruar se do të hapë një zyrë në Beograd dhe që do të interesohet edhe për të rinjtë këtu, por jo vetëm që nuk hapi zyrë por nuk tregoi fare interesim as të njihet me problemet me të cilat ballafaqohen shqiptarët në qendrat tjera nëpër Serbi.
Për këtë mund të flitet me orë të tëra, por tani po i theksoj vetëm disa nga arsyet pse po zbrazet Lugina në tri komunat dhe pse po largohen njerëzit nga trojet e veta, por edhe pse është shumë vështirë t’i bindësh shqiptarët që të dalin të votojnë për KKSH pasiqë nuk presin asgjë prej tij.
2. Kush është përgjegjës për këtë gjendje?
Përgjegjës për këtë gjendje janë anëtarët jo të denjë të dy Këshillave Kombëtare Shqiptare të mëparshme por edhe organet përkatëse të cilat deri më tani kanë marrë vendime lidhur me këto çështje. Këtë po e them edhe në bazë të përvojës që kemi pasur me punën e deritashme, sepse në Këshillin Kombëtar të Shqiptarëve kryesisht kanë qenë të angazhuar anëtarët e partive politike, të afërmit dhe miqtë e tyre. Pra nepotizmi dhe kronizmi kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë të pranishme edhe në rastin e punësimit, por edhe të emërimit të personave në komisione që nuk janë ekspertë të fushave përkatëse, por janë anëtarë ose simpatizantë të partive politike ose të afërmit e tyre.
3. Cilat janë kompetencat e Këshillit dhe sa janë shfrytëzuar ato deri më tani?
Në ndryshimet e ligjit për këshillat kombëtare të pakicave kombëtare që u bënë para pak kohe në nenin 1a thuhet: Këshilli Kombëtar është organizatë së cilës me ligj i besohen autorizimet e caktuara publike që të marrë pjesë në vendimamarrje dhe që në mënyrë të pavarur të vendosë për çështjet nga fusha e kulturës, arsimit, informimit dhe përdorimit zyrtar të gjuhës dhe të alfabetit. Pra ligji na e mundëson realizimin e të drejtave kolektive dhe themelore të pakicave kombëtare, që vetë të vendosim për këto këto çështje thelbësore. Nuk po them që të gjitha këto të drejta realizohen lehtë në Serbi, absolutisht jo, sepse ka pengesa të mëdha, por këto të drejta duhet të kërkohen me këmbëngulje dhe vazhdimisht. Për t’i realizuar këto duhet që në KKSH të angazhohen njerëzit të cilët duan dhe dinë t’i artikulojnë të drejtat që na takojnë me ligj. Për ta arritur këtë duhet të gjithë të punojmë më shumë dhe të mundohemi që të krijojmë gjenerata më të përgatitura që do të jenë në gjendje që të ballafaqohen me shumë sfida që i presin në të ardhmen. Këto të drejta na i garantojnë edhe ligjet dhe dispozitat evropiane, sepse siç e dimë asnjë shtet nuk do të anëtarësohet në Bashkimin Evropian pa i respektuar të drejtat themelore të secilit njeri, si në Serbi, ashtu edhe në Kosovë dhe kudo tjetër. Të marrim shembuj nga shtetet e Bashkimit Evropian e jo të vazhdojmë edhe më tutje me një mendësi si deri më tani.
4. Çfarë do të bëni Ju nëse do të jeni anëtare e Këshillit Kombëtar Shqiptar
Nëse do të jem anëtare e këtij këshilli, atëherë do të përpiqem që sa më shumë të përfshihen të rinjtë e Luginës, për të cilët mund të them që janë të shkëlqyer dhe që pa fajin e tyre nuk janë në situatë të vendosin për veten. Të përmirësojmë cilësinë e arsimit në të ardhmen dhe të kërkojmë nga Ministria e Arsimit e Serbisë të gjitha të drejtat që na takojnë.
Pra, për mua numër një është rinia dhe këtë gjë të rinjtë e Luginës e dinë shumë mirë. Duhet të kemi më shumë programe dhe trajnime me ta, që të aftësohen dhe të krijojnë shprehi pune dhe të mësohen që të luftojnë fenomenet negative, por edhe që t’i kërkojnë dhe të dinë t’i artikulojnë mirë të drejtat e veta.
Këtu do të përmend edhe rolin e rëndësishëm që duhet të kenë gratë në Luginë, sepse vetë fakti që në dy mandate asnjë grua nuk ka qenë anëtare e KKSH, flet mjaft për barazinë gjinore në shoqërinë shqiptare. Gratë duhet të përfshihen në vendimmarrje në të gjitha fushat, e sidomos në fushën e arsimit dhe të kulturës, duhet të jenë bartëse të ndryshimeve që na presin.
Po e them edhe këtë sepse më brengos shumë dhe është e pafalshme letargjia dhe mungesa e unitetit të përfaqësuesve tanë, sepse jetësimi i të drejtave që garantohen me ligj duhet të jetë detyrë e përhershme e çdo përfaqësuesi që pretendon të jetë anëtar i këtij Këshilli.
5. Ju prej më shumë se dy dekada jeni pedagoge e gjuhës shqipe në Katedrën e Albanologjisë në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Beogradit. Çfarë mund të ndani me ne nga përvoja juaj si profesoreshë e gjuhës shqipe?
Për katedrën e albanologjisë në Beograd mund të flitet shumë sepse edhe tri vjet do ta festojmë njëqindvjetorin e themelimit të katedrës, e cila e filloi punën si seminar e më pas edhe si katedër. Njëqind vjet nuk janë pak, dhe kjo katedër ka pasur batica dhe zbatica, shumë herë ka qenë më mirë të mos kishte ekzistuar se sa që ekzistonte formalisht. Mirëpo, në këtë intervistë që të mos e zgjas më shumë do të flas vetëm për dhjetë vjetët e fundit që kur katedra funksionin e kompletuar fal dekanes së atëhershme prof. Aleksandra Vranesh, e cila bëri çdo gjë që këtë katedër ta barazojë me katedrat e tjera gjë që ne i jemi mirënjohëse jashtëzakonisht shumë. Kemi studentë shumë të suksesshëm të cilët nga dita në ditë po korrin rezultate të shkëlqyera dhe po hapin shtigje të reja. Tashmë 11 vjet kemi edhe profesorë nga Shqipëria, por shpresojmë që në një të ardhme të afërt do të kemi mundësi të kemi edhe nga Kosova.
6. Gjithashtu kontributi juaj për dekada me radhë është evidentuar edhe në pjesëmarrjen aktive si gazetare dhe anëtare e aktiviste e shoqërisë civile. Aktualisht ju drejtoni Klubin e Shqiptarëve në Beograd. Çfarë mund të na thoni në lidhje me veprimtarinë e këtij klubi në dobi të trashëgimisë sonë kulturore?
Klubin Kulturor të Shqiptarëve e kemi formuar para dy vjetësh dhe themelues të Klubit janë edhe pesë të rinj të tjerë shqiptarë të Beogradit të cilët po punojnë me zell dhe çdo ditë po e zgjojnë interesimin e njerëzve të tjerë. Deri më tani kemi pasur disa aktivitete por në të ardhmen shpresoj se do të kemi edhe më shumë. Për momentin kemi kurse për mësimin e gjuhës shqipe, mbrëmje letrare, tribuna e ligjërata të tjera. Para tri ditësh i kemi pasur dy akademikë nga Tirana, akademiken dhe profesoreshën Floresha Dado, akademikun dhe profesorin Shaban Sinanin dhe profesorin e shquar rus nga Shën Peterburgu, të cilët me ligjëratat e veta zgjuan interesim të madh në opinionin e Beogradit. Ne kemi plane që në të ardhmen të konkurrojmë në projekte të tjera dhe të zgjerojmë fushëveprimin e klubit dhe të vazhdojmë me përurimin e vlerave tona kombëtare dhe kulturore.
7. Ju e keni regjistruar në Beograd edhe shtëpinë botuese “Dielli” sh.p.k., si po ju shkon puna?
Shtëpinë botuese e kemi regjistruar sivjet dhe shumë shpejt do të dalim në opinion me disa libra interesantë, duke përfshirë edhe fjalorë e tekste të tjera. Ne po përpiqemi që t’i përurojmë vlerat tona kombëtare e kulturore edhe këtu por edhe në vendet fqinje.
Në fund, po e shfrytëzoj rastin që t’i ftoj edhe një herë bashkëkombësit tanë që të dalin të votojnë më katër nëntor për listën numër 6, sepse Forumi për Zhvillim në Serbi, të cilin e udhëheq zoti Muharrem Salihu ka plane për të tri komunat dhe këto janë plane që mund të realizohen.
.
Të dalin të votojnë edhe që të dëshmojmë se ne jemi në trojet tona e të mos lejojmë që të tjerët të nxjerrin shifra se në Medvegjë nuk ka shqiptarë, ashtu siç tha para dy javësh kryeministrja e Serbisë Ana Bërnabiq se atje nuk janë as 100 shqiptarë etnikë.
